Laat Bildung inspireren tot onderwijsvernieuwing

Geschreven door Angela Spoor

Voordat ik mij aansloot bij team Onderwijs bij Studelta heb ik een jaar meegebouwd aan het onderwijsprogramma van de Bildung Academie. Dit nieuwe onderwijsplatform is gefundeerd op het Bildung-gedachtegoed van de Duitse geleerde Wilhelm von Humboldt en streeft ernaar gericht aandacht te besteden aan zowel de persoonlijke ontplooiing van de student als aan de bevordering van zijn maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef. Met deze onderwijsvisie zou ik toekomstige docenten graag inspireren tot pionieren in het onderwijs!

Bildung, hoe werkt dat dan?
Bildung betekent vrij vertaald ‘persoonlijke vorming’ en ‘algemene ontwikkeling’. Het gaat hier niet enkel om het ontwikkelen van vaardigheden of het opdoen van kennis, maar tevens over het ontwikkelen van denkvaardigheden, persoonlijkheid en karakter. In tegenstelling tot het traditionele onderwijs richt Bildung zich, los van de (vak)inhoud, specifiek op het ontwikkelen van de vier competenties: kritisch-analytisch denkvermogen, het ethisch denkvermogen, het empathisch denkvermogen en expressiviteit. Dialoogvoering, zelfreflectie en mentor-gesprekken spelen een grote rol. Theorie wordt altijd gerelateerd aan de praktijk en toetsing is in de vorm gegoten van zelfgekozen materialisaties, eindprojecten, van het geleerde. Johannes Visser (de Correspondent) vergeleek Bildung in dit artikel al eens met een profielwerkstuk.

Bildung stimuleert duurzaam onderwijs
Wat mij zo aanspreekt in Bildung is dat het opkomt voor het belang van persoonlijke ontplooiing. In een wereld waarin technologie zich razendsnel ontwikkelt en de arbeidsmarkt in rap tempo verandert, past de nadruk op algemene vorming in plaats van op beroepsvorming veel meer bij deze tijd. Ondanks dat de Bildung Academie zich voornamelijk richt op hoger (HBO/WO) onderwijs kan zowel het gedachtegoed als de onderwijsvorm waarin het is gegoten ook inspireren tot onderwijsinnovatie in het voortgezet onderwijs. Door leerlingen vaker keuzes te bieden in hoe zij het geleerde tot uiting brengen (wellicht in een gedicht, een toneelstuk of een kleinschalig onderzoek), zullen zij meer intrinsiek gemotiveerd zijn en leren zichzelf uit te drukken. Tevens stimuleert het stellen van kritische vragen of het voeren van groepsdiscussies leerlingen tot zelfinzicht en leert het ze hoe zij hun kennis vergaren en een mening vormen. Op deze manier wordt onderwijs duurzaam: leer je leerlingen hoe zij moeten leren en prikkel je hun aangeboren nieuwsgierigheid, dan stimuleer je ook het leren na de schooltijd.

Pionieren is openstaan voor nieuwe onderwijsinitiatieven
Startende docenten ontwikkelen zich bij Studelta via het Onderwijs Trainingsprogramma. Het doel van dit programma is dat deze starters, die wij ‘onderwijspioniers’ noemen, pedagogische-en didactische vaardigheden aanleren en deze via trainingen direct in de praktijk brengen. Met behulp van een coach wordt regelmatig gereflecteerd op het gedrag van de docenten en de ontwikkeling die zij doormaken. Hiermee krijgen zij inzicht in hoe zij vanuit persoonlijke kwaliteiten en drijfveren een bijdrage kunnen leveren aan eigentijds onderwijs. En dat klinkt eigenlijk ook wel een beetje als Bildung!